Bydgoskie zabytkowe spichrze nad Brdą są niemal jak herb miasta. Stanowią niewymyślone w konkursie odwieczne logo Bydgoszczy. Skąd tyle sympatii szacunku i dumy mieszkańców dla, można powiedzieć, tylko spichrzy? - budowli zdecydowanie skromniejszych od bogatych kamieniczek, stylowych kościołów, czy ważnych pomników? Bydgoszcz powstała w miejscu nieprzypadkowym. Tu podwójnie krzyżowały się szlaki lądowe z Wielkopolski na Pomorze, z Krajny na Mazowsze oraz z „od zawsze" najważniejszym polskim szlakiem handlowym jakim była Wisła.


Dziś w wyremontowanych Spichrzach prezentowane są wystawy Muzeum Okręgowego. Wystawa stała -->> Od Starego Rynku do placu Wolności Tytułowy spacer, obejmujący ścisłe centrum Bydgoszczy, staje się pretekstem do pokazania najważniejszych symboli miasta, elementów miejskiej architektury, ciekawych miejsc, a także ludzi i ich życia codziennego oraz pozostałych po nich pamiątek.


Spichrze nad Brdą w Bydgoszczy, fot. Filip KowalkowskiW okolicy Bydgoszczy Wisła, ta prawdziwa arteria wodna, łączy się naturalnie z innym szlakiem wodnym - z rzeką Brdą, a od XVIII wieku przez Kanał Bydgoski z Notecią, Odrą i Europą Zachodnią. W XV i XVI wieku Bydgoszcz rozwijała się niezwykle dynamicznie. Motorem tego rozkwitu był oczywiście handel. Głównie handlowano zbożem zebranym na Kujawach, Krajnie,w Wielkopolsce i na Pałukach. Innymi płodami rolnymi i produktami rzemieślniczymi także: garnkami, piwem, winem, spławianym drewnem, dziegciem, miodem, solą, cukrem, egzotycznymi przyprawami itp.

Jak pisał pewien bydgoski bernardyn w 1604 r.:

Dzięki tej dobroczynnej rzece miasto doszło do takiej świetności i bogactwa, że dużo szlachty widząc, że ich majątek topnieje udaje się doń, aby kupowaniem zboża i wysyłaniem do Gdańska pokryć niedobory. Obywatele zaś wydający za nich swe córki, darzą je niepodłym posagiem. I oto jest powód dlaczego Bydgoszcz celuje przed wszystkimi miastami w Królestwie Polskim.

Spichrze nad Brdą, Bydgoszcz, fot. R.SawickiMiasto szybko przekroczyło obszar wyznaczony murami miejskimi. Pomyślność gospodarcza działała jak magnes. Sprzyjała rozwojowi osadnictwa w mieście. I jak sądzicie Państwo, jakże też rozwijała się przestrzennie Bydgoszcz od XV do XIX wieku ? Koncentrycznie od Starego Rynku i Ratusza ? Wcale. Wystarczy spojrzeć na historyczne i współczesny plany miasta. Bydgoszcz rozwijała się wzdłuż Brdy,- na zachód wzdłuż Kanału Bydgoskiego i na wschód ku Wiśle. Bydgoszcz w obecnym centrum, a dawniej od zamku na wschodzie, po Wyspę Młyńską na zachodzie była jak jeden duży port przeładunkowy. Na obu brzegach Brdy budowano spichrze z kupieckimi kantorami, magazyny, przystanie, stocznie remontowe. Przy rzece wznoszono także klasztory karmelitów, klarysek, bernardynów, ale spichrze przede wszystkim. Brda w mieście była najważniejsza. Dumny z miasta XVII-wieczny burmistrz Wojciech Łochowski w swojej Kronice pisał:

Bydgoszcz słynie także z portu. Po obu stronach rzeki ma budowle okazałe, warte oglądania, wzniesione wyłącznie w celu magazynowania zboża, które w ogromnych ilościach zwożą tu z Wielkopolski, a szczególnie z całych Pałuk, Krajny i krain kaszubskich. W całym Królestwie Polskim trudno znaleźć drugie miasto , gdzie każdego roku gromadzono tak wielkie ilości zboża, stąd w dogodnej porze wywozi się je do Gdańska. Z Gdańska z kolei , w górę rzeki , przywozi się do Bydgoszczy mnóstwo śledzi, soli zamorskiej, pomarańczy, win francuskich, reńskich, kanaryjskich, kreteńskich ,lub małmazyjskich.

W okresie rozbiorów Polski znaczenie handlu drogami wodnymi nie zmalało. Wręcz przeciwnie. Duże ożywienie wprowadziło wybudowanie w latach 1772-1800 Kanału Bydgoskiego do Noteci i Odry, oraz przekształcenie dawnej Wyspy Menniczej w Wyspę Młyńską. Na Wyspie wybudowano cały kompleks młynów i spichrzy związanych m.in.. z aprowizacją armii pruskiej. To wtedy też, już poza Wyspą Młyńską i ówczesnym miastem, w zakolu Brdy wzniesiono ogromne Spichrze Królewskie, które zniszczone w czasie II Wojny Światowej zastąpiła współczesna Opera Nova.

Transport drogami wodnymi kwitł do II połowy XIX wieku. Później coraz bardziej wyparła go kolej.

Do dzisiaj zachowało się w Bydgoszczy zaledwie kilka historycznych spichrzy, a sprzed XIX wieku tylko cztery. Wszystkie przy brzegach rzeki, w ścisłym centrum miasta, wszystkie szachulcowe i wszystkie dzisiaj pełniące funkcje muzealne.

Trzy spichrze przy ul. Grodzkiej 7-11, (które także są współczesnym logo Bydgoszczy) zostały zbudowane w latach 1793-1800 r. przez kupca Samuela Gotlieba Engelmanna. Pierwotnie kompleks przy ul. Grodzkiej składał się z pięciu spichrzy w zabudowie szeregowej. W 1960 roku doszczętnie spłonęły dwa spichrze (13 i 15). Już wówczas były tak mocno wpisane w tradycję miejską ,że dotąd wśród bydgoszczan odzywają się głosy za ich rekonstrukcją. Zachowane spichrze w 1962 roku zostały zaadaptowane na cele ekspozycyjne bydgoskiego Muzeum. W 2006 roku zakończono ich gruntowny remont i modernizację wnętrz.

Szczególnie ulubiony przez bydgoszczan, a zarazem charakterystyczny jest spichrz najbliższy ul. Mostowej , zwany nieraz „holenderskim" ze względu na krążynowy dwuspadowy dach. Przed tym spichrzem współcześnie zorganizowano niewielki amfiteatr oraz usytuowano brązowy model średniowiecznej Bydgoszczy.

Biały Spichrz | Bydgoszcz | ©visitbydgoszczCzwartym, najstarszym bydgoskim spichrzem jest tzw. Biały Spichrz na Wyspie Młyńskiej. Wybudowany został w IV ćwierci XVIII wieku, tuż przy przyczółku nieistniejącego już Mostu Magazynowego , do którego nawiązuje piękna współczesna kładka piesza łącząca Wyspę Młyńską z Operą Nova. W 1975 roku wraz z innymi obiektami na Wyspie Młyńskiej Biały Spichrz przekazany został Muzeum.

W 2009 roku Biały Spichrz przeznaczony został na zbiory archeologiczne Muzeum Okręgowego. -->>wystawa stała Bydgoszcz i region u zarania dziejów -->> W grodzie Bydgosta

Na Wyspie Młyńskiej są jeszcze inne dawne spichrze, ale te pochodzą już z XIX wieku. Ok. 1851 roku nad Brdą Młynówką wzniesiono spichrz mąki workowanej, gdzie obecnie mieści się stylowa restauracja „Karczma Młyńska". Cały czas na godną adaptację czekają tzw. Młyny i Spichrze Rothera naprzeciwko przepięknej nowoczesnej mariny w północnej części Wyspy Młyńskiej.

Na drugim, nowomiejskim brzegu Brdy w dawnych spichrzach urządzono inną stylową restaurację „Stary Port" (ul. Stary Port 13) oraz popularny klub młodzieżowy „Awangarda" z bardzo interesującym wnętrzem (ul. Stary Port 21)

Starą i nową Bydgoszcz symbolicznie łączy przy spichrzach zawieszona nad Brdą współczesna rzeźba "Przechodzącego przez rzekę" autorstwa Jerzego Kędziory, a odsłonięta o północy 1 maja 2004 roku z okazji przystąpienia Polski do Unii Europejskiej.

W tym samym miejscu swojego rodzaju współczesnymi spichrzami w przestrzeni miasta jest nowoczesny budynek banku BRE nad brzegiem Brdy (wielokrotnie wyróżniany w ogólnopolskich konkursach architektonicznych). Nowoczesną, śmiałą formą nawiązuje do dawnego klimatu architektonicznego centrum Bydgoszczy. W wymowie symbolicznej podobnie jak dawne spichrze także służy „gromadzeniu" i miejmy nadzieję, dalszemu bogaceniu się bydgoskich współczesnych mieszczan.

Zobacz również:

-->> Poznajemy Stare Miasto

-->> Zabytki w Bydgoszczy

-->> Zabytki i atrakcje turystyczne w Bydgoszczy

-->> Atrakcje turystyczne nad rzeką